زرتشتيان پنج روز از روزهای خورداد ماه را به ديدار يا زيارتِ جاهايی که برايشان يادمان ها و يادگارهای سنتی می روند. امسال اين روزها روزهایِ 24، 25، 26، 27 و 28 خورداد ماه هستند. است،

 زرتشتيان در اين روزها، نخست به ديدارِ "سِِتی پير" و سپس به ديدارِ "پيرِ سبز" يا "چَک چَکو" می روند.

"سِتی پير"، به چَم يا معنی یِ "سه تا پير" می باشد. زيرا که در آن ديدار گاه، سه تن پير روشن روان که روز و روزگاری هواخواه و دوستدارِ مردم بوده اند آرميده اند و هر ديدار کننده ای با پا به درون آن ديدارگاه گذاشتن، آرامگاه آن سه را در برابر خود دارد. اين ديدارگاه در مريم آباد يزد است و همانگونه که گفته شد، زرتشيان در آغازِ روزهای ديدارشان به آنجا و سپس به ديدار گاه "پيرِ سبز" يا "چَک چَکو" می روند.

 پير سبز ( چك چكو ) يكي ديدارگاه های (از زيارتگاهاي) زرتشتيان ميباشد  در 62 كيلومتری شمال شرقي يزد ، در ينه كوهیی آن را در برگرفته است و جريان بسيار كمی از قطره های آب از شكاف سنگ فرومي چكد كه تنها می تواند سر سبزی فضای چند متری و امكان رويش چند سرو كاج كوهی را بدهد . دادن نام (( پير سبز )) يا (( پير چك چكو )) به اين محل نيز ، بدين مناسبت می باشد . قرار گرفته كه چشم اندازي عريان در دامنه هاي خشك وريگزار كوير

همه ساله از تاريخ 24 خرداد ماه برابر روز اشتاد ايزد تا 27 خرداد ماه برابر روز مانتره سپند ، زرتشتيان به اين مكان مقدس و روحانی می روند و به دور از زندگی پرزرق برق مادی به زيارت و عبادت می پردازند .

 پيشاز شكست كامل ايران ، يزدگرد برای حفظ جان خانواده خود ، نقطه كويری و متروكی را كه آنروز جلب توجه  نمی كرد و امروزه يزد نام دارد .( نام كنوني يزد نيز به يادگار از يزدگرد بجامانده است . ) جايگاهی تهيه و خانواده خود را كه عبارت ا ز دو پسر ( هرمزان و اردشير ) و پنج دختر ( شهبانو ، پارس بانو ، نيك بانو ، ناز بانو و مهربانو ) و همسرش ( كنايون ) و مرواريد نامی که هريش وی بود  ( هر يش به معني خدمه ) درآن مكان مستقر نمود . پس از اينكه حكومت ساسانيان سقوط كرد ، فرزندان يزدگرد چون ديدند مورد تعقيب قرار خواهند گرفت براي بدور ماندن از تلاتم امواج حوادث به يكباره ترك ديار و دربار نمودند و هر يك به خلوتگاهی پناه بردند و با استغاثه ، دست نياز به درگاه پروردگار بخشنده بردند و از آستانش درخواست بخشش و ياری نمودند .

اما نيك بانو با مرواريد كه كنيز بود در بيابان از هم جدا شدند و نيك بانو به سمت شرقی عزيمت نمود و در 37 كيلومتری اردكان به كوهی رسيد و به درگاه خداناليد و به امر حق در آن كوه غايب شد كه امروز به پير سبز چك چكو معروف است .

با بودن چنين داستان هايی درباره ی به پير سبز ، شماری بر اين باورند كه اين جای مقدس ، يكی از معابد بزرگ آناهيتا است چرا كه مشخصه ويژه اين معبد ، بودن بر بلندی و جاری بودن آب است .

هرچه هست ، پير سبز فضائی عجيب عرفانی و روحانی دارد و انسان با راز و نياز با پروردگارش و ديدار به آرامش می رسد .

ساختار پير سبز

در دامنه كوه ، زرتشتيان هر شهر ، براي بيتونه چند روزه خود ، بنايی ساخته اند . بنايی كه شامل يك (( مطبخ )) و چند (( صفه )) و اتاق است و به آن مجمعه (( خيله )) می گويند . خيله ها در كمركش كوه ، پايين تراز معبد و محل چك چكو آب ساخته شده است . اهميت و ارزشمندی خيله ها بستگی به نزديكی و دوریدارد . از جمله می توان از ((خيله دستورها )) ، (( خيله تفتی ها )) (( خيله قاسم آبادی ها )) و .... نام برد . آن ها از معبد

مراسم و آداب و رسوم

 در مدت توقف چند روزه خانواده ها ، هركسی چندين بار به زيارتگاه می رود شمع روشن كردن ، دعا خواندن ، نذركردن ، سدره پوشي و كشتی بستن از جمله مناسك اعتمادی است كه در معبدبه جا مي آورند .

زيارت كنندگان بايستی با سر پوشيده وارد شوند . آوردن نان نذری ( سيرگ به گفته يزدی ها و سيرو به گفته كرمانی ها ) كه در بيشتر خيله ها پخته می شود و عرضه كردن آن به زيارت كنندگان بخشی از مناسك است .

از ديگر مراسم (( كتك زدن تازه دامادهاست بدين معنی كه جوانان ، به ويژه جوانان مجرد ، پرس و جو كرده و كساني را كه در طول يك سال گذشته ازدواج كرده اند پيدا مي كنند و با شوخی وخنده ، دست و پای اين تازه دامادها را گرفته ، به پشت می خوابانند و كتك می زنند . دامادو خانواده او با شربت و شيرينی كه در معبد تبرك شده از آنها پذيرايی مي كنند . جوانان ضمن تفريح و سرگرمي و خوردن شيرينی ، بدشان نمیيد كه قهرمان كتك خوری سال آينده باشند .

چند بيتی در باره پيرسبز

   بگفتا اي خدا ، من از زنانم           سبب سازي به غيرتو ندانم

 بگيري دست من ، من ناتوانم          بصدق دل بگو يا پير برحق

  خجسته نام اوست نيك بانو          بنا ليد از خدا نبسشت به زانو 

 بصدق پاك ناليدي به يزدان            بكوهي يك جايي گشت پنهان 

    شبه گنجينه را از خود هويدا         تمام كوه شدپرنور و شيدا  

 سرچشمه:

 1 مجموعه از زيارت نامه و چگونگي برگزاري مراسم ديني زرتشتيان ، نوشته : شاه بهرام بليوانی– 1365

2 ديوان خاضع سال 1300 شمسي – بمبئي

3 آيين ها و جشنهای كهن در ايران امروز  نوشته : محمود روح الميني 1376